معنای بلاغی مسندهای ظرفی؛ تأملی انتقادی در دوگانهی ثبوت و حدوث در دانش بلاغت
139 بازدید
محل نشر:
دوفصنامه مطالعات زبان و ادبیات عربی ، دوره 2، شماره 4 مهر 1404 صفحه 35-58
نقش:
نویسنده
وضعیت چاپ :
چاپ نشده
نحوه تهیه :
فردی
زبان :
فارسی
نحویان، جمله را به دو دسته اسمیه و فعلیه تقسیم کردهاند؛ اما در علم بلاغت، تقسیمبندی جمله بر اساس نوع و ماهیت مسند صورت میگیرد. بلاغیان در بررسی احوال مسند، آن را به دو نوع «مسند اسمی» و «مسند فعلی» تقسیم کردهاند و بر این اساس، اثبات نمودهاند که هرگاه مسند از نوع اسم باشد، صرفاً بر «ثبوت مسندإلیه برای مسند» دلالت دارد و در صورت وجود قرینه، میتواند بر «دوام ثبوت» نیز دلالت کند. در مقابل، اگر مسند از نوع فعل باشد، بر «حدوث» دلالت دارد و با وجود قرینه، میتواند بر «استمرار تجددی» نیز دلالت داشته باشد. با این حال، در تقسیمبندی بلاغیان، به «مسند ظرفی» توجه کافی نشده است؛ در حالیکه در برخی از آیات قرآن کریم، میان مسند ظرفی و مسند اسمی یا فعلی تفاوت معناداری وجود دارد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که «مسند ظرفی بر چه معنایی دلالت میکند؟» فرضیه تحقیق چنین است که «مسند ظرفی» دلالت بر «فعلیت تلبس» دارد و در صورت وجود قرینه، میتواند بر «دوام فعلیت تلبس» نیز دلالت کند. این ادعا با روش توصیفی–تحلیلی، در چارچوب دانش بلاغت و با بهرهگیری از منابع ادبی و تفسیری بررسی و تأیید شده است. نوآوری این پژوهش، کشف نوع سومی از معنا و تبدیل دوگانۀ «ثبوت و حدوث» به سهگانۀ «ثبوت، حدوث و فعلیت تلبس» است.