حیوان‌انگاری انسانها در زبان نهج البلاغه
128 بازدید
محل نشر: کتاب مجموعه مقالات برگزیده همایش ملی نهج البلاغه و ادبیات جلد 2 ص 25 تا 51
نقش: نویسنده
سال نشر: 1391
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
در زبان نهج البلاغه گاه و بی‌گاه انسانهای بی‌گناه و گناهکار به حیوان تشبیه می‌شوند. مشکلی که حیوان انگاری انسانها برای خوانش نهج البلاغه پدید می‌آورد این است که در تجربه‌ی کاربران زبان فارسی، حیوان انگاشتن انسانها امر ناپسندی است که هم با ارزشمندی اخلاقی خودِ گوینده ناسازگار است و هم موجب اهانت به شخصیت کسی که حیوان انگاشته شده، می‌گردد. مشکل، این است که فهمندگان فارسی‌زبان نهج البلاغه ممکن است گمان کنند امام (ع) نیز همین اهانت را قصد کرده‌اند، مسأله‌ای که بر اساس این مشکل قابل طرح است آن است که آیا چنان که در زبان فارسی حیوان انگاشتن انسان‌ها موجب تحقیر آنان می‌شود و از این رو با شخصیت گویندۀ تشبیه‌کننده نیز ناسازگار است در زبان عربی هم حیوان انگاری انسان‌ها همین لوازم را دارد؟ برای پاسخ دادن به این مسأله که تبارش به دانش بلاغت بازمی‌گردد باید زبان و فرهنگ عرب را دقیقاٌ واکاوی کرد و حیوان‌ها را به مثابۀ نمادهایی که کاربران زبان عربیِ کهن، انسان‌ها را به آن تشبیه می‌کرده‌اند بررسی کرده و بین معنای اصلی ((Denotation معنای ضمنی‌ِ (Connotation) این نمادها گسست افکند تا مشخص شود که در زبانِ عربی کهن، در تشبیه انسان به حیوان‌ها معنای تحقیر و نکوهش نهفته بوده است یا نه؟ افزون بر این, مسیر دیگری که برای پاسخ دادن به این پرسش وجود دارد آن است که با رهیافتی به معناشناسی تاریخی Historical semantics)) بین معنایی که نمادهای حیوانی در نظم و نثر زبان عربیِ عصر صدور سخن (قرن یکم) داشته‌اند با معنایی که در زبان عربی معاصر یافته‌اند تغییراتی صورت گرفته باشد. این مقاله مسألۀ حیوان انگاری انسانها در زبان نهج البلاغه را با این دو رویکرد واکاوی کرده و به پاسخ رسانده است. کلیدواژه‌ها: زبان نهج البلاغه، حیوان‌انگاری انسان ها، ادبیات عربی، فحش و قذف و سب، معناشناسی تاریخی، معنای اصلی و ضمنی