قلمرو دانش فقه و دانش اخلاق در کرسی نظریه پردازی: روش استنباط حکم اخلاقی از منابع نقلی
22 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

بسم الله


قلمرو دانش فقه و دانش اخلاق در کرسی نظریه پردازی: روش استنباط حکم اخلاقی از منابع نقلی


پیش اجلاسیه کرسی نظریه پردازی: روش استنباط حکم اخلاقی از منابع نقلی (اصول لفظی فقه الاخلاق) در روز پنجشنبه بیست و چهارم آبان ۹۷ در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد. ارائه کننده این نظریه جناب استاد عالم‌زاده نوری بودند و بنده هم یکی از اعضای کمیته ناقدان بودم.  

پیش‌فرض‌های نظریه‌ی ایشان این بود که دانشی به نام فقه الاخلاق با قلمرو مشخص و متمایز از دانش فقه موجود وجود دارد. در این دانش گزاره‌های اخلاقی استنباط می‌شود و این استنباط هم مانند استنباط احکام شریعت که در فقه رایج انجام می‌پذیرد، یک علمیات فرایندی است. و در فرایندهای مختلفی که برای استنباط گزاره‌های اخلاقی گوناگون انجام می‌شود، چالشهای لفظی مشترکی وجود دارد.

بر اساس این پیش‌فرضها استاد عالم زاده نوری پروژه‌ای طراحی کرده و با 13 مبحث، اصول لفظی این استنباط را سامان داده بودند تا این اصول لفظی آن چالشهای مشترک را حل کند.

اشکال عمده‌ای که اساتید ناقد به ایشان گرفتند این بود:

هرچند مشکلات و چالشهای مهم عرصه فقه الاخلاق رصد و جمع‌آوری و صورت‌بندی شده، ولی راه‌حلی که برای این مشکلات ارائه شده صورت اصولی ندارد. این قسمت از تحقیق نیاز به بازبینی و اصلاح دارد.

از بین اعضای کمیته داوران استاد آیت الله قائینی اشکال مهمی داشتند و آن این بود که فقه الاخلاق چه دانشی است  و چه تمایز روشنی از فقه موجود دارد؟ طرح این سوال از سوی داور محترم موجب بروز مباحثه‌ای بین داور و محقق شد. محقق محترم معتقد بودند که همه‌ی گزاره‌هایی که محمولشان خوبی و بدی و موضوعشان یک عمل اختیاری باشد، گزاره‌ی اخلاقی است هرچند همان عمل ممکن است از نظر حکم شرعی وجوب و حرمت (آن هم با نگره‌ی معذریت و منجزیت) در دانش فقه بررسی شود ولی از نظر خوبی و بدی(آن هم با نگره‌ی کشف واقعیت نه نگره‌ی معذریت و منجزیت) در دانش فقه الاخلاق بررسی می‌شود.

اشکال داور محترم این بود که چرا مستحبات را از دایره دانش فقه موجود خارج می‌کنید؟! اشکال دیگرشان این بود که با این توضیحات شما باید روزه‌ی وصال و نماز بدون نیت، عملی خوب و اخلاقی شمرده شود! بحث از قلمرو دانش فقه و دانش اخلاق مسأله بسیار مهمی است که هنوز در حوزه علمیه قم به یک توافق نسبی درباره آن نرسیده‌ایم. محقق محترم دیدگاه خود را درباره قلمرو دانش اخلاق و دانش فقه در مقدمه کتابی که با همین عنوان منتشر کرده، توضیح داده است.